Home » Preekarchief » Preken 2021 » Overweging 16e zondag door het jaar

Overweging 16e zondag door het jaar

We weten dat er geen gemeenschap kan zijn zonder leiders, niet in de politiek en niet in de kerk

17 en 18 juli 2021

Schriftlezingen: (Jer. 23,1-6; Ef. 2,13-18 en Mc. 6,30-34)(B) 

Hoe actueel is het nog, dat oer-Bijbelse beeld van de herder en zijn schapen? Het stamt eerder uit een plattelands samenleving, waarin mens en dier een twee-eenheid vormen. In onze verstedelijkte cultuur komen we nog maar nauwelijks herders tegen. Hooguit tijdens een zondagmiddagwandelingetje door een heidegebied waar een schaapskooi te vinden is en waar het in het voorjaar wemelt van pasgeboren lammetjes. Maar in ons dagelijks leven zien we ze niet meer zo vaak.

Althans, het is maar hoe je er naar kijkt. Als je een herder als leider, als hoofd en baas van een gemeenschap ziet en de leden als willoze schapen, ja, op die manier heeft niemand daar meer belangstelling voor. We laten ons niet meer als domme schapen de wet voorschrijven. Dat soort leiders kunnen we missen als kiespijn.

Maar we weten ook dat er geen gemeenschap kan zijn zonder leiders, niet in de politiek en niet in de kerk. En die manifesteren zich op allerlei manieren. Deze week werd ons bekend dat Peter R. de Vries uiteindelijk negen dagen na de aanslag op zijn leven in het ziekenhuis is overleden. Er ging een schok door ons heen. En op allerlei manieren werd er aandacht geschonken aan zijn werk en zijn leven. En dan vallen er een paar woorden op: vasthoudendheid, doorzetter, onvermoeibaar strijder voor rechtvaardigheid, poortwachter van de samenleving, strijder tegen racisme en discriminatie. Hij was voor niemand bang, hij praatte niemand naar de mond, ging het conflict niet uit de weg met justitie of politie of openbaar bestuur. Hij kwam op voor de kleine man, de ten onrechte veroordeelde mannen in de Puttense moordzaak, hij wist de moordenaar van Marianne Vaatstra te helpen vinden, net als de moordenaar van Nicky Verstappen en hij wist Joram van der Sloot tot een bekentenis te verleiden inzake Natalee Holloway En ik kan nog meer geruchtmakende zaken noemen waar Peter R. de Vries bij betrokken was. Hij stond voor tal van mensen in nood. Een herder moderne stijl? Eentje die een thuis en een toekomst aan velen wist te schenken? Blijkens de vele reacties uit werkelijk alle lagen van de bevolking kun je die conclusie misschien wel trekken.

In het tijdperk van Jeremia waren er niet bepaald veel integere leiders met hart voor het volk. Daarom werden zij ook in scherpe bewoordingen aangeklaagd. Zij waren alleen met zichzelf bezig en uit op eigen belang. Maar Jeremia houdt er voor de lezers de moed erin dat er ooit weer nieuwe waarachtige leiders zullen opstaan. En uiteindelijk zou er een vorm van leiderschap ontstaan die gerechtigheid in zijn vaandel zou voeren en die mensen een thuis en een toekomst zou schenken. En is dat nu juist niet een taak van een herder?

Christenen zien Jezus als de belichaming van deze profetie. In het evangelie van vandaag ontfermt Hij zich over al die mensen die aan hun lot waren overgelaten en speelbal waren geworden van allerlei ongure types. Bij het zien van deze weerloze mensen kreeg Jezus medelijden en kon Hij niets anders dan zich uit zijn stille afzondering terugtrekken om hen te helpen met woord en daad. Een herder kan immers pas rusten als ook de verstrooide schapen weer bij de kudde zijn.

We kunnen ons dus heus wel wat voorstellen bij wat een herder is of doet. Maar misschien kunnen we het nog wel het beste voorstellen als we ons een beeld van een kunstenaar voor ogen houden. Een beeld van een Goede Herder en zijn kudde. De herder strekt zijn armen uit naar de schapen aan zijn voeten, een gebaar dat zorg, bescherming en verlangen naar eenheid uitdrukt. Deze eigenschappen, zorg, bescherming, verlangen naar eenheid, kenmerken waarachtig leiderschap. Maar die wijd gestrekte armen maken ook nog iets anders duidelijk: namelijk ruimte scheppen. De schapen aan zijn voeten lopen niet op hem toe, maar van hem af. Een herder loopt immers niet altijd voor de kudde uit, maar soms ook erachter. Daar heeft hij het beste overzicht, ziet hij eventuele gevaren, kan hij overzien of de kudde verdeeld raakt of afdwaalt. Dat de herder soms achter de kudde loopt, is een beeld dat hij ook ruimte geeft om de schapen zelf voedsel en water te laten zoeken. Dat hij vertrouwen geeft. Soms is er natuurlijk ook sturing nodig of zachte dwang. Het is een wisselwerking die in het bijzonder voor de leiders van de Kerk geldt. Paus Franciscus omschreef waarachtig geestelijk leiderschap aldus:

‘Pastorale aanwezigheid betekent met het volk van God op weg aan; voorop gaan om het pad te wijzen, om de weg te tonen; te midden van het volk gaan om de eenheid te versterken; achter het volk aan gaan zowel om niemand achter te laten als om de intuïtie van het volk van God te volgen bij het vinden van nieuwe wegen. Een bisschop die te midden van zijn volk leeft houdt de oren open om te horen wat de Geest aan de Kerken zegt en om de stem van de schapen te horen’.

Dat in onze Kerk en in onze wereld schapen en herders, leiders en gemeenschappen zich zo aan elkaar mogen toevertrouwen, opdat er een thuis en een toekomst voor allen mag zijn.

Amen.
© 2021 Sandor Koppers